पंजाब आणि हरियाणा उच्च न्यायालय:तुमच्या प्रकरणाची स्थिती कशी तपासावी

प्रकरण शोधण्याचे तीन मार्ग

जतन करून ठेवण्यासारखा ओळख क्रमांक म्हणजे CNR. प्रकरण क्रमांक बदलला जाऊ शकतो, पक्षकाराच्या नावाचे स्पेलिंग नोंदीत अनेक प्रकारे असू शकते, पण CNR वर्ग होणे आणि सर्व टप्प्यांमधून प्रकरणासोबत राहतो.

CNR कसा वाचावा

सोळा अक्षरे, चार भागांत: चार अक्षरी राज्य-आणि-न्यायालय कोड (या उच्च न्यायालयासाठी PHHC), दोन अंकी आस्थापना कोड (establishment code), सहा अंकी अनुक्रमांक, आणि चार अंकी वर्ष — उदाहरणार्थ PHHC011045182020. जिल्हा न्यायालयांचे CNR देखील याच लांबीचे असतात, फक्त न्यायालय कोडच्या जागी जिल्हा कोड असतो. ही रचना एकदा ओळखली की कोणता CNR कोणत्या न्यायालयाचा आहे हे तुम्हाला एका नजरेत कळते.

स्थिती तपासणे, टप्प्याटप्प्याने

1. अधिकृत पोर्टल उघडा उच्च न्यायालयाचे स्वतःचे संकेतस्थळ highcourtchd.gov.in वापरा, किंवा राष्ट्रीय eCourts सेवा पोर्टल services.ecourts.gov.in वापरा. दोन्ही विनामूल्य आहेत; eCourts वर उच्च न्यायालयाचे शोध hcservices.ecourts.gov.in येथे आहेत. यासाठी शुल्क आकारणाऱ्या त्रयस्थ (third-party) संकेतस्थळांपासून दूर राहा, कारण मूळ माहिती सार्वजनिक आहे.
2. उच्च न्यायालय निवडा eCourts वर पंजाब आणि हरियाणा उच्च न्यायालय निवडा — हे न्यायालय फक्त चंदीगड येथेच आहे, त्यामुळे खंडपीठ निवडायचे नसते. न्यायालयाच्या स्वतःच्या पोर्टलवर तुम्ही आधीच योग्य ठिकाणी असता.
3. CNR टाका, किंवा प्रकरण क्रमांकाने शोधा थेट निकालासाठी (result) सोळा अक्षरांचा CNR पेस्ट करा. प्रकरण क्रमांकाने शोधत असाल, तर प्रकरणाचा प्रकार, क्रमांक आणि वर्ष हे तिन्ही एकत्र लागतात — फक्त क्रमांकाने प्रकरण सापडणार नाही.
4. प्रकरणाच्या तपशिलाचे पान वाचा त्यात दाखल करण्याची आणि नोंदणीची तारीख, पक्षकार, वकील, सद्यस्थिती, मागील सुनावणीची तारीख, पुढील तारीख, आणि कामकाजाचा इतिहास दिसतो. आदेश आणि निकाल अपलोड झाले असल्यास ते येथूनच डाउनलोड करता येतात.
5. पुढील तारखेसाठी कॉज लिस्ट तपासा स्थिती तुम्हाला काय घडले ते सांगते. कॉज लिस्ट काय घडणार आहे ते सांगते. ती एक दिवस आधी प्रसिद्ध होते आणि त्यात खंडपीठ व अनुक्रमांक (item number) दिलेला असतो — दिवसातील कोणत्या वेळी प्रकरण पुकारले जाईल हे त्यावरच ठरते.

स्थितीदर्शक शब्दांचा अर्थ

कोणत्याही उच्च न्यायालयातील प्रकरणाची स्थिती तपासणे, फक्त याच नव्हे

भारतातील प्रत्येक उच्च न्यायालयात पद्धत सारखीच आहे, कारण ती सर्व आपापल्या पोर्टल्ससोबतच त्याच राष्ट्रीय eCourts सेवा व्यवस्थेद्वारे माहिती प्रसिद्ध करतात. पंजाब आणि हरियाणासाठी एकदा ही पद्धत शिकली की ती अलाहाबाद, पाटणा, गुजरात, कर्नाटक, मद्रास, राजस्थान किंवा इतर कोणत्याही उच्च न्यायालयाला लागू होते.

1. eCourts सेवा पोर्टलवर जा services.ecourts.gov.in वर उच्च न्यायालय सेवा विभाग आहे, ज्यात प्रत्येक उच्च न्यायालय आणि त्याची खंडपीठे समाविष्ट आहेत.
2. उच्च न्यायालय आणि खंडपीठ निवडा अनेक उच्च न्यायालये एकापेक्षा अधिक ठिकाणी बसतात — मद्रास आणि मदुराई, जोधपूर आणि जयपूर येथे राजस्थान, नागपूर, छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद) आणि गोवा येथे खंडपीठे असलेले बॉम्बे. चुकीचे खंडपीठ निवडणे हे शोधात काहीच न सापडण्याचे सर्वात सामान्य कारण आहे.
3. CNR ने, किंवा प्रकरण क्रमांक आणि वर्षाने शोधा CNR देशातील प्रत्येक न्यायालयात चालतो. प्रकरण क्रमांकाने शोधताना क्रमांक आणि वर्षासोबत प्रकरणाचा प्रकारही लागतो.
4. फक्त स्थितीची ओळ नव्हे, प्रकरणाचा इतिहास वाचा इतिहासात प्रत्येक सूचीकरण (listing), त्या दिवशी काय घडले, आणि प्रकरण कोणत्या खंडपीठासमोर होते हे दिसते. एका स्थितीदर्शक शब्दापेक्षा यातून कितीतरी अधिक कळते.

eCourts मोबाइल ॲप

eCourts सेवा ॲपमध्ये तुम्ही CNR द्वारे प्रकरण स्वतःच्या यादीत जतन करू शकता आणि प्रत्येक वेळी तपशील पुन्हा न भरता ते तपासू शकता. मोजक्या प्रकरणांसाठी हे उपयुक्त आहे. eCourts न्यायालयाकडे नोंदवलेल्या मोबाइल क्रमांकावर आणि ईमेलवर SMS किंवा ईमेलद्वारे अपडेट्सही पाठवू शकते, पण ही सुविधा न्यायालयानुसार वेगवेगळी आहे आणि वेगवेगळ्या न्यायालयांतील तुमची प्रकरणे एकाच ठिकाणी दाखवणारी कोणतीही सोय नाही.

शोधात काहीच सापडत नाही तेव्हा

शून्य निकाल (result) म्हणजे जवळजवळ नेहमीच प्रकरण अस्तित्वात नसणे नव्हे, तर माहिती भरण्यातील विसंगती असते. खालील मुद्दे क्रमाने तपासा.

आदेश, निकाल आणि दैनंदिन बोर्ड शोधणे

स्थिती तुम्हाला प्रकरण कोणत्या टप्प्यावर आहे ते सांगते. न्यायालयाने प्रत्यक्षात काय म्हटले ते जाणण्यासाठी तुम्हाला आदेश लागतो.

दैनंदिन आदेश

एखाद्या तारखेला दिलेले आदेश सहसा एक-दोन दिवसांत अपलोड होतात, आणि उच्च न्यायालयाच्या स्वतःच्या पोर्टलवर प्रकरण क्रमांक किंवा तारखेने शोधता येतात. हा विलंब न्यायालयानुसार आणि त्या दिवसाच्या कामाच्या प्रमाणानुसार बदलतो.

निकाल

अंतिम निकाल स्वतंत्र निकाल शोधात प्रसिद्ध होतात, ज्यात सहसा खंडपीठ, तारखांचा कालावधी, प्रकरण प्रकार आणि पक्षकार यांचे फिल्टर असतात, आणि अनेकदा पूर्ण मजकूर शोधही (full-text search) असतो. प्रसिद्ध करण्याजोग्या (reportable) निकालाची अधिकृत प्रत येथूनच मिळते.

प्रमाणित प्रती

पोर्टलवरून डाउनलोड केलेली प्रत केवळ माहितीसाठी असते. दाखल करण्यासाठी प्रत लागत असेल — अपिलासाठी, अंमलबजावणीसाठी (execution), किंवा दुसऱ्या कार्यवाहीत सादर करण्यासाठी — तर तुम्हाला अर्ज करून, विहित शुल्क भरून, न्यायालयाच्या नक्कल विभागाकडून (copying agency) मिळालेली प्रमाणित प्रत लागते. अनेक उच्च न्यायालये आता हा अर्ज ऑनलाइन स्वीकारतात.

डिस्प्ले बोर्ड

बहुतेक उच्च न्यायालये थेट (live) डिस्प्ले बोर्ड प्रसिद्ध करतात, ज्यावर प्रत्येक न्यायालयात सध्या कोणता अनुक्रमांक सुनावणीस आहे ते दिसते. तुम्ही हजर राहणार असलेल्या दिवशी, संकेतस्थळावरील इतर कोणत्याही गोष्टीपेक्षा हे अधिक उपयुक्त असते — अनुक्रमांक 47 वरील तुमचे प्रकरण वीस मिनिटांवर आहे की दोन तासांवर, हे यावरून कळते.

एका प्रकरणाऐवजी प्रकरणांच्या संपूर्ण संचाचा (पोर्टफोलिओ) मागोवा घेणे

वरील सर्व काही एका प्रकरणासाठी चांगले चालते. तुमच्याकडे तीस किंवा तीनशे प्रकरणे असली की प्रश्नाचे स्वरूपच पूर्णपणे बदलते.

एक उच्च न्यायालय, दोन जिल्हा न्यायालये आणि एक न्यायाधिकरण (tribunal) अशा ठिकाणी पसरलेली प्रॅक्टिस म्हणजे चार पोर्टल्स, चार शोध फॉर्म, चार प्रकारच्या विचित्र पद्धती, आणि दररोज संध्याकाळी हाताने तपासणी. तारखा निष्काळजीपणामुळे चुकत नाहीत, तर माहिती एकमेकांशी संवाद न साधणाऱ्या प्रणालींमध्ये असते म्हणून चुकतात, आणि अधिकृत सूचना (alerts), जिथे असतात तिथे, एका यादीऐवजी न्यायालयनिहाय येतात म्हणून चुकतात.

यावरचा उपाय प्रक्रियेत नव्हे तर रचनेत आहे: प्रत्येक गोष्ट CNR शी जोडा, प्रत्येक न्यायालयातून माहिती एकाच यादीत आणा, आणि दररोज संध्याकाळी प्रणालीला विचारण्याऐवजी काही बदलले की प्रणालीनेच तुम्हाला सांगावे अशी व्यवस्था करा.

खरोखर महत्त्वाचा दस्तऐवज म्हणजे कॉज लिस्ट

हजर राहणाऱ्या कोणासाठीही, स्थितीच्या पानापेक्षा कॉज लिस्ट अधिक उपयोगी पडते. ती एखाद्या दिवशी प्रत्येक खंडपीठासमोर असलेल्या प्रकरणांचे वेळापत्रक असते, जी एक दिवस आधी प्रसिद्ध होते, आणि त्यात तुम्हाला लागणाऱ्या तीन गोष्टी असतात: कोणते खंडपीठ, कोणता अनुक्रमांक, आणि प्रकरण कशासाठी सूचीबद्ध आहे.

व्यवहारात अनुक्रमांकच महत्त्वाचा ठरतो. अनुक्रमांक 4 वरील प्रकरण दिवसाच्या सुरुवातीच्या भागात पुकारले जाईल; अनुक्रमांक 90 वरील प्रकरण कदाचित पुकारलेच जाणार नाही. आदल्या संध्याकाळी यादी वाचणे हेच नियोजित दिवस आणि वाया गेलेला दिवस यांच्यातील फरक ठरवते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न